Kamera Önü Oyuncusu Olmayan El Kaldırsın...

Bir meslek düşünün: Yıllarca eğitim alacaksınız, sahnede yüzlerce kez sınanacaksınız, metin çalışacaksınız, bedeninizi ve sesinizi eğiteceksiniz, karakter yaratmayı öğreneceksiniz, her akşam yeniden sahneye çıkacaksınız…

Sonra biri çıkıp diyecek ki:

“AMA KAMERA ÖNÜ DENEYİMİNİZ YOK.”

İşte tam burada durmak gerekiyor.

Çünkü bu yaklaşım yalnızca eksik değil, oyunculuk mesleğini fazlasıyla basitleştiren bir bakış açısıdır.

Oyunculuğu kamera karşısında bulunmaya indirgeyen anlayışın artık sorgulanması gerekiyor. Kamera bir oyunculuk okulu değildir; oyuncunun bilgisini kullandığı mecralardan biridir.

Tiyatro oyunculuğu elbette kamera oyunculuğundan farklıdır. Kamera daha küçük, daha kontrollü ve daha doğal bir ifade ister. Ama bunların öğrenilmesi mümkündür. Asıl mesele, oyuncunun elinde ne olduğudur.

Ve yıllarca sahnede çalışan bir oyuncunun elinde az şey yoktur.

Ses vardır. Beden vardır. Ritm duygusu vardır. Metin bilgisi vardır. Konsantrasyon vardır. Partner dinleme becerisi vardır. Karakter çözümleme vardır. Her gece farklı bir seyircinin karşısına çıkabilme cesareti vardır.

Bütün bunları yok sayıp oyuncuyu yalnızca “kamera önü” ve “kamera dışı” diye sınıflandırmak bana göre ciddi bir meslek yanılgısıdır.

Üstelik dünya bunun böyle olmadığını yıllardır gösteriyor.

Laurence Olivier, Judi Dench, Meryl Streep, Daniel Day-Lewis gibi sinema tarihinin önemli isimlerine baktığımızda tiyatro ile sinemanın birbirinin alternatifi olmadığını görüyoruz. Aynı oyuncu sahnede başka, sinemada başka bir anlatım tekniği kullanabiliyor.

Bizim sanat tarihimizde de durum farklı değil.

Yıldız Kenter, Müşfik Kenter, Genco Erkal, Sadri Alışık, Çolpan İlhan gibi isimleri düşündüğümüzde, tiyatro ile sinema arasında bugün bazı çevrelerin kurmaya çalıştığı yapay sınırın ne kadar anlamsız olduğu ortaya çıkıyor.

Asıl tuhaflık ise bugün hâlâ tiyatroda ciddi birikime sahip oyuncuların bazı projelerde daha baştan elenebilmesi.

Hele özel tiyatrolarda çalışan oyuncular açısından mesele daha da can yakıcı.

Bir oyuncu haftalarca prova yapıyor. Oyunun bütün düzeni onun üzerine kuruluyor. Temsil tarihleri belli. Seyirci biletini alıyor. Oyuncu da doğal olarak oyununu bırakıp birkaç günlük çekim için ortadan kaybolamıyor.

Sonra aynı oyuncu dizi sektörüne başvurduğunda karşısına başka bir engel çıkıyor:

“Tiyatro oyununuz varmış, çekim programına uyamazsınız.”

İyi de oyuncu ne yapsın?

Tiyatroyu bıraksın ki diziye girebilsin, diziyi beklesin ki tiyatro yapabilsin?

Bu kısır döngünün bedelini özellikle celebrity olmayan yetenekli oyuncular ödüyor. Kadın ya da erkek, genç ya da deneyimli… Sahne üzerinde kendisini kanıtlamış birçok oyuncu, yalnızca yeterince görünür olmadığı için ekranın dışında kalabiliyor.

Ödenekli tiyatrolarda çalışanlar için ekonomik tablo görece daha korunaklı olabilir. Ancak özel tiyatro oyuncusu açısından tiyatro çoğu zaman hem mesleğin kendisi hem de geçim mücadelesidir.

Tam da burada sevgili dostum, yılları sanat, sahne, film ve dizilerle geçmiş değerli sanatçı Çiğdem Tunç'un sözleri önemli bir yere oturuyor.

Çiğdem Tunç, kamera önü, kamera arkası ya da başka bir kamera tanımıyla oyunculuğun bölünemeyeceğini söylüyor. Tiyatroyu da oyuncunun sürekli çalıştığı bir antrenman alanına benzetiyor. Yıllarca sahnede çalışan oyuncunun oyunculuk “kasının” geliştiğine dikkat çekiyor.

BBC dizileri üzerinden verdiği örnek ise ayrıca düşündürücü: Farklı yaşlardan, tiyatro eğitimi ve birikimi olan oyuncuların çok çeşitli rollerde karşımıza çıkması… Üstelik oyuncuların yalnızca tanınırlıkları üzerinden değil, karaktere ne katabilecekleri üzerinden değerlendirilmesi.

Bir de şu cümlesi var ki meselenin özüne dokunuyor: Sektör bir gün tiyatrocuları daha fazla kucaklasa, seyirci de sürekli aynı yüzleri izlemekten kurtulabilir.

Bence artık bu konu hakkında susmamak gerekiyor.

Çünkü burada yalnızca oyuncuların iş bulma meselesinden bahsetmiyoruz.

Bir sektörün oyunculuk anlayışından söz ediyoruz.

Cast havuzunun sürekli aynı isimler etrafında dönmesi seyirciyi de, hikâyeleri de, oyuncuları da daraltıyor. Oysa Türkiye'nin tiyatrolarında yıllardır çok büyük bir oyunculuk birikimi var.

Kapıları açmak gerekiyor.

Tiyatro oyuncusuna “kamera önü oyuncusu değil” demek yerine kamera karşısına geçmesi için alan açmak gerekiyor.

Çünkü oyunculuk diplomayla bitmez, kamerayla başlamaz, celebrity olmakla ölçülmez.

Oyunculuk çalışarak kazanılan bir meslektir.

Ve belki de en rahatsız edici soru şu:

KAMERA ÖNÜ OYUNCUSU OLMAYAN EL KALDIRSIN…

Sonra da dönüp tiyatro sahnelerine bakalım.

Kaç tane oyuncunun yıllardır o eli kaldırmadan beklediğini görelim.

Gökhan Yetiş / Magazinname.com