Sinan Demir'den "Zirvenin çığlığı ile vadiyi saran sis arasındaki çizgide Nietzsche ve Çehov’da Modern İnsanın Trajedisi..."

Kamil Hızer • 20.11.2026 - 21:19
Çehov: Sıradanlığın Bataklığında Merhametli Bir İç Çekiş
Sinan Demir'den "Zirvenin çığlığı ile vadiyi saran sis arasındaki çizgide Nietzsche ve Çehov’da Modern İnsanın Trajedisi..."

“İnsan, hayvan ile Üstinsan arasına gerilmiş bir iptir; bir uçurumun üzerinde bir ip. Tehlikeli bir karşıya geçiştir, tehlikeli bir yolda oluş, tehlikeli bir geriye bakış, tehlikeli bir ürperiş ve duraksayıştır.”

 Friedrich Nietzsche

" Biz dinleneceğiz! Melekleri duyacağız, elmaslarla bezeli gökyüzünü göreceğiz, bütün yeryüzü kötülüklerinin, bütün acılarımızın dünyayı kaplayacak bir merhamet içinde eriyip gittiğini göreceğiz...”

1000106731

 Anton Çehov — Vanya Dayı

Çehov ise Nietzsche’nin işaret ettiği o sarp kayalıklara bakıp, o tırmanışı yapamayacak kadar yorgun düşmüş insanın sessiz, hüzünlü ve merhamet dolu iç çekişidir. Bir hekim ve bir yazar olarak Çehov, insan doğasının kırılganlığını ne yargılar ne de ona erişemeyeceği kahramanlık görevleri yükler. Onun oyunlarında ve öykülerinde ne dünyayı yerinden oynatan trajik kahramanlar ne de kendi değerlerini yaratan titanlar vardır. Onun sahnesinde taşra kasabalarının boğucu can sıkıntısında sıkışıp kalmış doktorlar, “Moskova’ya, Moskova’ya!” diye fısıldarken bir adım bile atamayan kız kardeşler, ömrünü başkalarının gölgesinde tüketmiş Vanya Dayılar ve satılan vişne bahçesinin baltalarla kesilişini çay yudumlayarak izleyen yorgun ruhlar dolaşır.

Çehov’un dünyasında trajedi, büyük felaketlerle ya da kanlı çatışmalarla gelmez; trajedi, zamanın sessizce akıp gidişinde, ertelenen hayatların birikiminde ve sıradanlığın bataklığında yavaş yavaş boğulmakta gizlidir. Çehov’un insanı yukarı tırmanamaz; çünkü dizlerinde derman, ruhunda ise o büyük sıçrayışı yapacak ateş kalmamıştır. Ama Çehov, bu güçsüzlüğü küçümsemez. Nietzsche’nin “yıkılması gereken zayıflık” olarak gördüğü şeye, Çehov sonsuz bir şefkat ve derin bir insanlık sevgisiyle yaklaşır. Onun satır aralarından yükselen ses, yargılamayan bir anlayışın sesidir: İnsan zayıftır, eksiktir, çoğu zaman kendi hayatının bile seyircisidir; fakat tam da bu kırılganlığı yüzünden anlaşılmaya ve sevilmeye layıktır.

sinan demir

 İki Zıt Kutbun Kesişiminde Modern İnsanın Hakikati

Nietzsche ve Çehov, tek başlarına okunduklarında modern ruhun yalnızca bir yarısını aydınlatırlar. Yalnızca Nietzsche’yi dinleyen bir zihin, insanın biyolojik ve ruhsal sınırlarını unutarak merhametsiz bir kibre, kendini tanrılaştıran katı bir sertliğe savrulma tehlikesi taşır. Zira her insan Zerdüşt olamaz; herkesin sırtında uçurumları aşacak kanatlar yoktur. Öte yandan yalnızca Çehov’un dünyasında kalan bir ruh ise, sıradanlığın melankolisine teslim olarak eylemsizliği kader sanabilir; acıyı kabullenirken yaşama iradesini ve dönüştürme cesaretini yitirebilir.

İkisi birlikte okunduğunda ise modern insanın trajedisi bütün derinliği ve eksiksizliğiyle kavranmış olur. Çünkü modern insan ne bütünüyle zirveye tırmanabilen bir Üstinsan ne de yalnızca vadide çırpınan çaresiz bir gölgedir; o, tam da bu iki kutbun arasındaki gerilimde yaşayan varlıktır. Ruhunun bir yarısı Nietzsche gibi gökyüzüne uzanmak, kendi anlamını yaratmak ve sıradanlığın zincirlerini kırmak isterken; diğer yarısı Çehov’un karakterleri gibi gündelik hayatın ağırlığı altında yorulur, kırılır ve bir nebze şefkate sığınır.

Belki de insan olmanın en sahici tanımı, bu iki büyük sesin birbirini tamamladığı o ince çizgide saklıdır: Zirveye tırmanma cesaretini kaybetmeden yorgun düşenlerin elinden tutabilmek; hem kendi değerini yaratacak kadar güçlü hem de insanın acizliğine ağlayabilecek kadar merhametli kalabilmek. Nietzsche’nin çığlığı bize ne olmamız gerektiğini hatırlatır, Çehov’un iç çekişi ise ne olduğumuzu unutturmaz.

Pınar Çekirge / Magazinname.com

Facebook X WhatsApp

Yorumlar (0)

Henüz yorum yazılmamış. İlk görüşü siz bildirin!

Fikir Belirt

5 + 7 = ?